JP2 Rozmowy » JP2 Love rozmowy
JP2 Love rozmowy
Twórz pamięć

Po pierwsze - uczciwość!
Kenneth J. Arrow laureat Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii w rozmowie z Judytą Papp


W jaki sposób można nie dopuścić do powtórki scenariusza, który rozegrał się w Grecji, gdzie zadłużenie osiągnęło niebotyczny poziom, a groźba bankructwa była i jest nadal jak najbardziej realna?

Największą odpowiedzialność ponosi rząd, który musi 'żyć' uczciwie - na miarę swoich możliwości! Wydatki powinny mniej więcej pokrywać się z przychodami. Deficyt, który na tle wydajności gospodarki, jest stosunkowo niewielki, nie jest niczym złym. Po drugie, rząd musi być prawdomówny. W wypadku Grecji prawdziwe rozmiary zadłużenia były ukrywane. Aby tę przejrzystość stanu finansów państwa zagwarantować, powinien istnieć podmiot rządowy, niepodlegający władzy centralnej, który byłby uprawniony do monitorowania rządowych operacji finansowych. Ponadto organ ten byłby zobowiązany do regularnego publikowania swoich analiz, dotyczących aktualnej sytuacji finansowej i gospodarczej kraju. Potrzebny jest również organ rządowy pilnujący, aby podatki były faktycznie odprowadzane. Sprawozdania tych podmiotów powinny być dostępne obywatelom, którzy inwestują, a w szczególności - nabywcom obligacji rządowych.

Czy unia walutowa, jaką jest euro, ma szansę przetrwać? Jakie byłyby konsekwencje jej rozpadu?

Sądzę, że euro ma dużą szansę na przetrwanie tego kryzysu, choć zaufanie wobec tej waluty będzie mocno nadszarpnięte, zaś kolejny kryzys mógłby okazać się dla niej śmiertelny. Upadek strefy euro nie wpłynie znacząco na gospodarkę światową, a po okresie dostosowawczym, nie zagrozi także gospodarce europejskiej. Owszem, wystąpią pewne istotne problemy z przystosowaniem gospodarek do nowej sytuacji. Poza tym, będziemy mieli znowu świat z większą ilością walut. Dolar pozostanie walutą rezerwową, a jego znaczenie jeszcze bardziej wzrośnie.

Jak obecnie przedstawia się stosunek rynków inwestycyjnych do opinii agencji ratingowych? Wbrew oczekiwaniom, utrata ratingu AAA przez Francję nie skutkowała żadnym tąpnięciem. Można odnieść wrażenie, że im częściej te agencje ogłaszają swoje negatywne opinie, tym mniejszą obawę inwestorów budzą ich decyzje.

Agencje ratingowe straciły wiarygodność, ponieważ nie udało im się przewidzieć załamania na rynku hipotek. Obniżenie wartości obligacji Stanów Zjednoczonych przez jedną z tych agencji, nie miało żadnego widocznego wpływu na rynek amerykańskich obligacji.

Jak ocenia Pan szanse Mario Montiego na wyciągnięcie Włoch z kryzysu?

Nie jestem ekspertem w sprawach polityki włoskiej ani jakiegokolwiek innego kraju europejskiego, choć wydaje mi się, że Premier Mario Monti faktycznie poprawi sytuację finansową i gospodarczą Włoch.

Czy kryzys sprawił, że niektóre ekonomiczne prawidła okazały się nieprawdą?

Przekonanie, że rynki kapitałowe mogą zapanować nad fluktuacjami rynków (zarówno rządowych jak i prywatnych) i zapewnić im bezpieczeństwo, zostało obalone przez doświadczenie kryzysu.

Obecny mechanizm ratowania w UE krajów zadłużonych (poprzez bailout), był przez niektórych krytykowany za krótkowzroczność. Jak można go usprawnić?

Arrow: W dobrze funkcjonującym systemie nie ma potrzeby, aby Europejski Bank Centralny lub inne władze strefy euro, wykazywały się dalekowzrocznością. Jeśli długi poszczególnych państw będą powszechnie znane i będzie wiadomo, że nie nastąpi żaden bailout, nabywcy obligacji będą domagać się wyższych stóp procentowych, albo po prostu nie kupią danych obligacji. Nie sądzę, żeby jakikolwiek organ centralny mógł dobrze przewidzieć sytuację na rynku. Trzeba się liczyć również z tym, że jego prognozy będą podatne na wszelkie polityczne manipulacje.

Gdy mamy do czynienia z kryzysem finansowym, do jakiego stopnia jest on sprowokowany przez chciwość banków i ich klientów?

Oczekujemy, żeby banki przynosiły tyle dochodów, ile tylko się da. To, co jest niepokojące, to nie ich chciwość, lecz nieszczerość ich pełnomocników. Bank zazwyczaj nie tylko inwestuje, lecz również doradza swoim klientom. Trzeba dopilnować, aby ich porady były uczciwe, nie podyktowane wyłącznie interesem zarobienia na kliencie, ale by służyły przede wszystkim bezpieczeństwu inwestycji i klienta.

Co sądzi Pan o pomyśle utworzenia swoistej organizacji-strażnika, która byłaby w stanie odpowiednio wcześniej uprzedzać przed wszelkiego rodzaju zagrożeniami politycznymi i ekonomicznymi?

Każda tego typu organizacja będzie celem manipulacji zarówno politycznych jak i ekonomicznych. Jeśli proponowany 'strażnik' będzie mógł ogłaszać raport, wskazujący na problemy zadłużenia danego kraju, możemy być absolutnie pewni, że zarówno ten kraj jak i osoby związane z tym długiem, będą wywierać naciski na taką organizację.

Czy kryzys usprawiedliwia zachowania niedopuszczalne w innych okolicznościach i czy wymaga on jednocześnie podejmowania wyjątkowo trudnych decyzji?

Niewątpliwie konieczne jest podejmowanie trudnych decyzji, które nie będą cieszyć się popularnością pośród tych, dla których poprzedni system był korzystny. Natomiast nie jestem pewien, czy powinniśmy ignorować przejawy naprawdę niewłaściwych zachowań. Sądzę, że lepiej byłoby je surowo karać, aby pokazać, czym mogą grozić.

Czy ponadnarodowy rząd europejski byłby odpowiednią ochroną przed kolejnymi kryzysami finansowymi?

Obecnie nie widzę możliwości powstania takiego rządu.

Coraz ważniejszą rolę w światowej polityce i gospodarce odgrywa Wschód. Co powinna zrobić Europa, jeśli chce odzyskać swoją dawną pozycję gospodarczą?


'Wschód' jest daleko od centrum świata. Chiny i Indie faktycznie rozwijają się bardzo szybko, lecz dochód na głowę w tych krajach jest o ponad połowę niższy, jeśli porównać go z gospodarkami wolniejszymi od chińskiej - Brazylią lub Meksykiem. Gdy Chiny i Indie staną się bogatsze, napotkają wiele problemów typowych dla krajów rozwiniętych. Wyższe płace sprawią, że Chiny staną się mniej konkurencyjne. Musimy przypomnieć sobie jak Japonia zdawała się urastać do rangi dominującej gospodarki.

Czy można powiedzieć, że osoba Jana Pawła II jednoczyła Europę?

Jan Paweł II był niewątpliwie inspiracją dla Polski i innych wschodnioeuropejskich krajów, zdominowanych przez Sowietów. Wydarzenia z roku 1989, kiedy to moloch, jakim był Związek Radziecki, pokojowo się rozwiązał, są przykładem jednej z najwspanialszych transformacji w dziejach, a Jan Paweł II odegrał w tym procesie kluczową rolę.

Jakie wartości nauki Jana Pawła II są przydatne dla polityków?

Arrow: Proszę spojrzeć na encyklikę 'Centissimo Anno' Jana Pawła II, z 1991 roku. Należy łączyć zwalczanie biedy z propagowaniem uczciwości w trzeźwej ocenie stanu gospodarki.

Z czym Europa będzie musiała się zmierzyć dziś, jutro?


Na krótszą metę, powinna skupić się na pobudzeniu gospodarki, aby uporać się z kryzysem zatrudnienia. W dalszej perspektywie natomiast, można przewidzieć, że będzie wzrastać zapotrzebowanie na bardziej federalny rząd, w którym jednomyślność nie byłaby wymagana do podejmowania decyzji. Ponadto, Parlament Europejski musi stać się prawdziwym centrum decyzyjnym i porzucić swoją dotychczasową rolę debatującego ozdobnika.

Jak powinna zareagować Europa wobec 'Arabskiej Wiosny Ludów'?

Decyzje podjęte przez kraje europejskie były bardzo dobre. Ani Europa, ani Stany Zjednoczone nie mogą bezpośrednio kierować zmianami ustrojowymi w świecie arabskim, lecz mogą oferować ograniczoną pomoc w postaci militarnej lub ekonomicznej.

Czy inwestorzy odwrócą się od pieniądza, przynajmniej na jakiś czas? Czy giełda może skorzystać na kryzysie?

W nowoczesnym świecie finansów 'pieniądz' nie ma już tego samego szczególnego znaczenia, które kiedyś miał. Obligacje i inne zobowiązania kredytowe są prawie tym samym, co pieniądze. Dlatego też bardziej interesujące są zmiany zachodzące pomiędzy akcjami i obligacjami. Zapotrzebowanie rynków koncentruje się na przywracania koniunktury.

Czy cena złota pozostaje w odpowiedniej relacji względem innych dóbr? Czy obecne stawki nie wydają się spekulacją?

Z ekonomicznego punktu widzenia, cena złota nie jest już istotnym czynnikiem wpływającym na rynki.

Czy sankcje nałożone na Iran będą miały wpływ na gospodarki krajów europejskich?

Jest jak najbardziej możliwe, że te sankcje odbiją się na cenie ropy i, co za tym idzie, na gospodarkach Stanów Zjednoczonych i Europy. W interesie krajów arabskich będzie jednak zminimalizowanie tych skutków poprzez zwiększenie wydobycia ropy. Sądzę zatem, że cena za nałożenie tych sankcji będzie niewielka. Powinienem dodać, że Iran uzbrojony w broń atomową stanowi poważniejsze niebezpieczeństwo dla Europy i świata niż wyższa cena ropy.

Czy sądzi Pan, że obecny, niesprawiedliwy porządek świata zostanie obalony czy przynajmniej zachwiany przez kryzysy polityczno-ekonomiczne?

Obawiam się, że bezpośredni skutek kryzysów nie uczyni świata bardziej uczciwym. Programy oszczędnościowe w Europie jak i w Stanach Zjednoczonych, uderzają najmocniej w biedniejsze warstwy społeczeństw, podczas gdy ich bogatsze warstwy zyskają na każdym odbiciu się ekonomii od dna.

Kenneth J. Arrow - amerykański ekonomista najbardziej znany dzięki swojej pracy doktorskiej, która stała się podstawą jego późniejszego dzieła 'Społeczny wybór i indywidualne wartości' (Social Choice and Individual Values). Udowodnił on w nim swe słynne twierdzenie niemożliwości. W 1972 roku otrzymał Nagrode Nobla w dziedzinie ekonomii za wkład w teorię równowagi ogólnej i teorię dobrobytu. Arrow spędził większość swojego życia zawodowego wykładając ekonomię na Uniwersytecie Stanforda i Uniwersytecie Harvarda.


12 luty, 2012

 

 




 
Komentarz
Dodaj komentarz















Mapa Strony
2018 Copyright Judyta Papp Ltd. All Rights Reserved.